Daar is \'n gesprek aan die gang in die Nederduits Gereformeerde Kerk wat aandag verdien — nie met onverdraagsaamheid nie, maar met die soort bedagte omsigtigheid wat die gereformeerde tradisie ons geleer het. Die vraag oor die gebruik van kunsmatige intelligensie (KI) in die voorbereiding van preke het onlangs op die bladsye van die Kerkbode en in Netwerk24 opgeduik, en teoloë van formaat het hulle stemme laat hoor.
Dit is \'n legitieme gesprek. Die kerk het nog altyd met nuwe gereedskap geworstel — van die drukpers tot die mikrofoon, van die internet tot die soekenjin. En elke keer was die vraag dieselfde: dien hierdie instrument die Woord, of verdring dit die Gees? Dit is die regte vraag. Maar ons moet seker maak dat ons dit reg beantwoord.
Die bekommernisse is begryplik
Ds Lerisa Meyer het dit raak gestel in die Kerkbode-gesprek van Februarie 2026: "Ek dink steeds dat ons eerste plek van voorbereiding \'n persoonlike ontmoeting met God moet wees. Preke moet vloei vanuit \'n hart wat gevul is met die Gees." Hierdie sentiment is nie verkeerd nie. Dit is in werklikheid die kern van elke ernstige teologie van die prediking.
Prof Cas Wepener van Stellenbosch het tereg gewaarsku dat \'n preek nie bloot \'n inligtingstoespraak is nie, maar \'n woord vir \'n spesifieke gemeente op \'n spesifieke Sondag — deur \'n predikant wat in die lief en leed van daardie gemeente leef. Prof Ernst Conradie van UWK het bygevoeg dat KI dikwels "hoë selfvertroue ondanks vlak bronverwysings" vertoon. Dit is alles eerlike en nodige korrektief.
En tog — as ons eerlik is — geld hierdie waarskuwings nie spesifiek teen KI nie. Dit geld teen enige vorm van lui, onpersoonlike, geestelose preekvoorbereiding. Die vraag is nie of die gereedskap gevaarlik kan wees nie. Alles kan gevaarlik wees in verkeerde hande. Die vraag is: wat doen \'n verantwoordelike, geesvervulde predikant met die gereedskap tot sy of haar beskikking?
\'n Analogie wat verheldering bring
Beskou die volgende scenario: \'n predikant sit op \'n Maandagoggend voor die teks. Hy of sy het reeds in stilte voor die Here gesit. Die Gees het \'n woord begin vorm in die hart. Nou begin die navorsing.
Die predikant maak \'n kommentaar oop — miskien Calvin se Institusie, miskien \'n kontemporêre Nuwe Testament-kommentaar, miskien \'n artikel op \'n akademiese webwerf. Hy lees \'n preekriglyn op die internet. Hy konsulteer \'n Griekse leksikon aanlyn. Hy soek ander preke oor dieselfde teks om te sien hoe kollegas dit benader het — nie om te steel nie, maar om sy eie denke te slyp.
Niemand sou beweer dat hierdie predikant die Gees vervang het met Google nie. Die konsultasie van bronne is nie \'n vervanging van die preekproses nie — dit is deel van die verantwoordelike voorbereiding daarvan.
KI is presies hierdie: \'n konsultasie-instrument. Dit is \'n uiters belesene, snel-reagerende gespreksgenoot wat oor eeue se teologie, eksegese, en pastorale wysheid beskik — maar wat sonder \'n hart, sonder \'n gemeente, en sonder die inwoning van die Heilige Gees is. Dit is al wat dit is. En dit is genoeg om baie waardevol te wees sonder om enige bedreiging te wees vir die roeping van die prediker.
Die prediker skryf steeds die preek
Dit is \'n punt wat in die openbare gesprek dikwels verlore gaan: KI vervang nie die prediker nie. Die predikant moet steeds:
- In stilte voor die teks sit en luister na wat die Gees sê.
- Die gemeente ken en liefhê — weet wie sit in die derde ry, wie het verlies gely, wie worstel.
- Teologies onderskei: enige bron — boek, artikel, of KI — moet deur die filter van Skrifgetroue teologie gaan.
- Die preek self skryf — in sy of haar eie stem, uit sy of haar eie gebede, vir sy of haar eie gemeente.
- Op die kansel staan as getuie — nie as verleser van KI-uitvoer nie.
\'n Predikant wat al hierdie stappe oorslaan en bloot \'n KI-gegenereerde preek voorlees, het \'n ernstige pastorale en etiese fout begaan. Maar dit is nie \'n argument teen KI nie — dit is \'n argument teen luiheid en geesteloosheid, wat met of sonder KI moontlik is.
Die kerk en nuwe gereedskap: \'n historiese perspektief
Dit is insiggewend om te onthou dat die drukpers in die vyftiende eeu ook met agterdog bejeën is. En tog sou die Reformasie sonder Gutenberg ondenkbaar wees. Luther se 95 stellings het in weke oor Europa versprei — nie ten spyte van die nuwe tegnologie nie, maar deur dit.
Dr Simon Jooste van die Reformed Church Southern Suburbs het dit treffend gestel by die Stellenbosse simposium van Februarie 2026: nóg "utopiese hoop" nóg "apokaliptiese vrees" is \'n toereikende teologiese reaksie op KI. Die gereformeerde tradisie, met sy hoë waardering vir die algemene genade — die idee dat God gawes en vermoëns ook buite die kerk uitdeel vir die beswil van die mensheid — bied juis die teologiese raamwerk om nuwe gereedskap met onderskeiding te omarm.
Die sleutel: onderskeiding, nie verbod
Die vraag wat die kerk dus moet vra, is nie "Moeet ons KI gebruik?" nie, asof dit \'n eenvoudige ja-of-nee-keuse is. Die vraag is: Hoe gebruik ons KI op \'n manier wat die Skrif eer, die gemeente dien, en die prediker se eie geestelike integriteit beskerm?
Dit is \'n gesprek oor gebruik, nie oor beginsel. En dit is \'n gesprek wat die kerk goed uitgerus is om te voer — juis omdat ons \'n tradisie het van ernstige onderskeiding, Skrifgebonde denke, en pastorale wysheid.
\'n Woord aan die einde
Ds Lerisa Meyer het self die deur oopgelaat:
"Tog is ek nie gekant teen die gebruik van KI vir preekvoorbereiding nie. Wanneer ek tyd met die Here spandeer het in persoonlike toewyding en stilte, is daar vir my geen bekommernis om KI dan te gebruik as \'n hulpmiddel nie."
— Ds Lerisa Meyer, Kerkbode, Februarie 2026
Dit is wys. Dit is pastoraal. En dit is die korrekte volgorde: eers die stille ontmoeting met God; dan die gebruik van gereedskap — watter gereedskap ook al die prediker help om die teks beter te verstaan en die gemeente beter te dien.
Die Gees gebruik mense. Mense gebruik gereedskap. Die gereedskap moet die mense dien — nie vervang nie. As ons dít in gedagte hou, het ons al die beginsels wat ons nodig het om wys en vrymoedig met kunsmatige intelligensie om te gaan, tot eer van God en tot diens van sy gemeente.